Chủ động kịch bản tăng trưởng trước xung đột Trung Đông

Sáng 12/3, tại cuộc họp do Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng chủ trì, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thảo luận các kịch bản tăng trưởng của ngành nhằm ứng phó với những tác động từ xung đột Trung Đông năm 2026.

Cuộc họp có sự tham dự của Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng thường trực Trịnh Việt Hùng, cùng các Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, Nguyễn Thị Phương Hoa, Lê Công Thành, Hoàng Trung, Đặng Ngọc Điệp và lãnh đạo các đơn vị trực thuộc Bộ.

Tại cuộc họp, các đại biểu tập trung đánh giá những yếu tố có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng nông nghiệp trong năm 2026 như chiến tranh, chính sách thuế đối ứng của Mỹ, biến động chi phí vận tải và năng lượng. Trên cơ sở đó, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các đơn vị xây dựng các kịch bản ứng phó cụ thể, sát thực tế hơn, bảo đảm ngành nông nghiệp giữ được vai trò ổn định kinh tế vĩ mô trong bối cảnh nhiều bất định.

Không thể ứng phó theo cách cũ

Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết về cơ bản ông đồng ý với các báo cáo và kế hoạch do các đơn vị chuẩn bị. Tuy nhiên, nhiều nội dung vẫn chưa đi sâu vào bản chất vấn đề và chưa đưa ra được các giải pháp đủ mạnh trong bối cảnh tình hình thế giới có nhiều yếu tố bất thường.

Theo Thứ trưởng, việc đánh giá tác động từ xung đột Trung Đông cần có cách tiếp cận quyết liệt và cụ thể hơn, đặc biệt phải dựa trên phân tích sâu về thị trường, chuỗi cung ứng cũng như các yếu tố đầu vào của sản xuất nông nghiệp. Ông cũng lưu ý ngành nông nghiệp cần có nhận định riêng về tác động của xung đột Trung Đông, thay vì chỉ dựa vào đánh giá chung của các bộ, ngành khác.

Thứ trưởng cho rằng khác với đại dịch COVID-19, khu vực xảy ra xung đột ở Trung Đông không phải là vùng sản xuất nông nghiệp lớn của thế giới. Vì vậy, các vùng sản xuất nông nghiệp chính hầu như không chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Tuy nhiên, những biến động về giá xăng dầu, năng lượng và chi phí vận tải quốc tế có thể làm tăng chi phí sản xuất nông nghiệp, qua đó tạo áp lực cạnh tranh đối với nông sản Việt Nam.

Ông cũng cho rằng cần xây dựng các kịch bản tác động trong thời gian dài bởi sản xuất nông nghiệp có độ trễ khá lớn. Những biến động của thị trường và chi phí đầu vào có thể ảnh hưởng đến sản xuất sau nhiều tháng. Do đó, các đơn vị được đề nghị xây dựng kịch bản tác động trong khoảng một năm để phục vụ công tác tham mưu, điều hành.

Lưu ý tác động từ logistics và nguyên liệu nhập khẩu

Một vấn đề khác được Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh là các phân tích hiện nay chủ yếu tập trung vào xuất khẩu, trong khi chưa đánh giá đầy đủ tác động đối với nhập khẩu.

Theo đánh giá ban đầu, xuất khẩu nông sản sang khu vực Trung Đông chiếm tỷ trọng không lớn nên tác động trực tiếp không đáng kể. Tuy nhiên, các yếu tố liên quan đến nhập khẩu như nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, vật tư sản xuất và các tuyến vận tải đi qua khu vực Trung Đông cần được phân tích kỹ hơn.

Biến động giá dầu và chi phí vận tải quốc tế có thể làm tăng chi phí sản xuất nông nghiệp trong nước, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả của nhiều ngành hàng.

Trong bối cảnh đó, Thứ trưởng nhấn mạnh vai trò của nông nghiệp không chỉ nằm ở xuất khẩu mà còn gắn với nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô. Theo ông, trong rổ hàng hóa tính chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Việt Nam, các mặt hàng nông sản và thực phẩm chiếm tỷ trọng lớn. Vì vậy, việc duy trì nguồn cung ổn định và kiểm soát giá nông sản có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu kiểm soát lạm phát.

Trong nhóm giải pháp, logistics được xem là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và khả năng lưu thông hàng hóa. Thứ trưởng đề nghị các đơn vị nghiên cứu làm việc với các hãng tàu để ưu tiên vận chuyển hàng nông sản, đồng thời tăng cường trung chuyển nhằm giảm chi phí logistics cho cả xuất khẩu và nhập khẩu.

Trong trường hợp cần thiết, có thể đề xuất Chính phủ xem xét hỗ trợ chi phí logistics nhằm góp phần ổn định giá cả và giảm áp lực lạm phát.

Cần giải pháp cụ thể cho từng ngành hàng

Tại cuộc họp, Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp cho biết Bộ đã xây dựng một số kịch bản ứng phó đối với các biến động có thể xảy ra, đặc biệt trong trường hợp giá vật tư sản xuất tăng.

Tuy nhiên theo Thứ trưởng, các nội dung này hiện chủ yếu mang tính kế hoạch hành chính nhằm bảo đảm Bộ có phương án ứng phó ban đầu khi tình huống phát sinh. Thời gian tới, các đơn vị cần tiếp tục nghiên cứu xây dựng các kịch bản điều hành và kịch bản tài chính cụ thể hơn, nhất là các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp và người sản xuất khi chi phí đầu vào tăng.

Ông cũng yêu cầu các đơn vị tăng cường theo dõi tình hình quốc tế, phối hợp với các bộ, ngành liên quan như Bộ Ngoại giao Việt Nam để kịp thời nắm bắt diễn biến và chủ động đề xuất giải pháp phù hợp.

Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Hoàng Trung cho rằng mục tiêu của cuộc họp là nhận diện rõ các khó khăn và xây dựng giải pháp ứng phó kịp thời, thay vì chỉ tập trung vào kế hoạch tăng trưởng chung của ngành.

Theo ông, các đơn vị cần xác định rõ khó khăn của từng lĩnh vực và từng ngành hàng, từ đó đưa ra các giải pháp cụ thể, khả thi và gắn với tổ chức thực hiện.

Qua đánh giá ban đầu, một số tác động chính đã được nhận diện như chi phí đầu vào sản xuất có xu hướng tăng, đặc biệt là vật tư nông nghiệp như phân bón. Bên cạnh đó, chi phí logistics cũng có thể gia tăng nếu các tuyến vận chuyển phải thay đổi.

Theo tính toán sơ bộ, chi phí vận chuyển có thể tăng khoảng 35 - 40%, ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả xuất khẩu của doanh nghiệp.

Để ứng phó với tình hình này, Thứ trưởng Hoàng Trung đề nghị các đơn vị phối hợp với hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp rà soát tình hình xuất khẩu của từng ngành hàng, đồng thời chủ động mở rộng thị trường truyền thống và tăng thị phần tại các thị trường hiện có.

Đề xuất thiết lập đường dây nóng hỗ trợ doanh nghiệp

Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Thường trực Trịnh Việt Hùng đánh giá cao các ý kiến đóng góp của các đại biểu và cho rằng nhiều đề xuất có ý nghĩa thiết thực đối với công tác quản lý của ngành.

Ông tán thành với đề xuất cần sớm nghiên cứu thiết lập đường dây nóng để kết nối người dân, doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước. Việc này sẽ giúp tiếp nhận kịp thời các phản ánh, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình thực hiện các chính sách của ngành.

Theo đánh giá chung tại cuộc họp, đến thời điểm hiện nay chưa ghi nhận diễn biến bất thường đối với hoạt động sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng vẫn cần tiếp tục theo dõi sát tình hình thế giới và xây dựng các kịch bản ứng phó cho nhiều tình huống khác nhau.

Trong trường hợp xung đột kéo dài, một số lĩnh vực có thể chịu tác động nhất định, trong đó xuất khẩu nông sản có thể giảm so với cùng kỳ.

Vì vậy, Thứ trưởng Trịnh Việt Hùng yêu cầu các đơn vị tiếp tục rà soát và hoàn thiện các kịch bản ứng phó, bảo đảm ngành nông nghiệp luôn chủ động trước những biến động từ bên ngoài, đồng thời duy trì ổn định thị trường trong nước và hỗ trợ hiệu quả cho doanh nghiệp, người sản xuất.

Tập trung giải pháp trước mắt và lâu dài

Phát biểu kết luận cuộc họp, Bộ trưởng Trần Đức Thắng nhấn mạnh trong bối cảnh tình hình trong nước và quốc tế có nhiều biến động, các báo cáo phục vụ công tác quản lý phải đi thẳng vào những vấn đề cốt lõi, làm rõ diễn biến mới và các giải pháp xử lý.

Qua báo cáo của các đơn vị chuyên môn cũng như ý kiến từ các Thứ trưởng, Bộ trưởng đề nghị các đơn vị tập trung hai nhóm giải pháp, trước hết là các giải pháp trước mắt nhằm ứng phó với các diễn biến hiện nay.

Bộ trưởng thống nhất với các nội dung trong báo cáo và gợi ý một số giải pháp cụ thể như thiết lập đường dây nóng để kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh; yêu cầu các cục, vụ chuyên ngành chủ động triển khai giải pháp thuộc phạm vi quản lý và tổ chức làm việc với các bên liên quan.

Ông cũng giao các Thứ trưởng tổ chức cuộc họp với một số hiệp hội ngành hàng, có thể trực tiếp hoặc trực tuyến, nhằm trao đổi sớm về các giải pháp trước mắt.

Bộ trưởng cho biết ông đã trao đổi với một số doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhà nước, đồng thời đề nghị các hiệp hội ngành hàng tham gia ý kiến để cùng tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn. Một số giải pháp có thể triển khai ngay là ưu tiên xuất khẩu nông sản, đồng thời làm việc với hệ thống bán lẻ, trung tâm thương mại và siêu thị nhằm tăng cường tiêu thụ nông sản trong nước.

Theo Bộ trưởng, khi người dân và doanh nghiệp sản xuất gặp khó khăn thì các doanh nghiệp chế biến và phân phối cần chia sẻ lợi nhuận, không tăng giá bất hợp lý để người dân có thể tiếp tục tái sản xuất.

Ông cũng gợi ý các đơn vị nghiên cứu dự thảo công văn hoặc thư của Bộ trưởng gửi các doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng nhằm kêu gọi cùng chung tay hỗ trợ người dân và sản xuất. Bên cạnh đó, các cục, vụ thuộc Bộ cần đẩy nhanh giải quyết thủ tục hành chính để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân.

Tác động trực tiếp không lớn, nhưng cần chuẩn bị dài hạn

Theo Bộ trưởng Trần Đức Thắng, tác động trực tiếp của xung đột Trung Đông đối với ngành nông nghiệp và môi trường có thể không quá lớn. Giá trị hàng hóa xuất khẩu sang khu vực liên quan đến xung đột ở Trung Đông hiện khoảng hơn 2 tỉ USD.

Tuy nhiên, tác động gián tiếp đáng chú ý hơn, đặc biệt là những biến động về nguồn cung xăng dầu, khó khăn trong vận chuyển qua khu vực xung đột và chi phí logistics gia tăng.

Bên cạnh các giải pháp trước mắt, Bộ trưởng nhấn mạnh cần nghiên cứu các giải pháp căn cơ cho sự phát triển lâu dài của ngành.

Theo ông, ở một số quốc gia, nông nghiệp được bảo hộ bằng chính sách bảo đảm mức lợi nhuận tối thiểu cho người sản xuất nhằm duy trì hoạt động sản xuất nông nghiệp. Để thực hiện được điều này cần có chính sách đồng bộ cho toàn bộ chuỗi sản xuất, từ đầu vào như phân bón, vật tư nông nghiệp, hóa chất, giống… đến đầu ra với cơ chế bảo đảm giá thu mua tối thiểu.

Bộ trưởng cũng cho rằng cần tiếp tục thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp, đồng thời nghiên cứu nhân rộng các mô hình sản xuất hiệu quả như đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL.

Ông lưu ý trong sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam, hộ gia đình vẫn là một chủ thể quan trọng. Bên cạnh các mô hình sản xuất quy mô lớn, chính sách cần tính đến thực tế sinh kế của người dân.

Kết thúc cuộc họp, Bộ trưởng yêu cầu các đơn vị chức năng thực hiện tốt nhiệm vụ được giao, chủ động xử lý các vướng mắc và hạn chế phát sinh vấn đề. Đối với Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ trưởng yêu cầu nâng cao chất lượng công tác tổng hợp, hằng tháng báo cáo ngắn gọn những vấn đề nổi bật, nội dung cần quan tâm và kiến nghị giải pháp để phục vụ công tác điều hành của Bộ.