Hoàn thiện thể chế pháp luật để kiến tạo phát triển

Sáng 10/3, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng chủ trì phiên họp Ban Chỉ đạo của Bộ về thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, nhằm đánh giá kết quả năm 2025 và triển khai kế hoạch năm 2026.

Tham dự cuộc họp có Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng thường trực Trịnh Việt Hùng, cùng các Thứ trưởng Lê Công Thành, Hoàng Trung, Võ Văn Hưng, Đặng Ngọc Điệp và lãnh đạo các đơn vị chuyên môn trực thuộc bộ.

Tại cuộc họp về công tác pháp chế, lãnh đạo bộ và thủ trưởng các đơn vị đã đánh giá những kết quả đạt được thời gian qua, đồng thời chỉ ra một số tồn tại cần khắc phục để tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, tháo gỡ các “điểm nghẽn” thể chế, phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp.

Khối lượng công việc lớn, nhiều nội dung phức tạp

Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Võ Văn Hưng cho biết sau khi hai vụ hợp nhất, công tác pháp chế phải đảm nhận khối lượng công việc rất lớn. Đây là lĩnh vực mang tính tổng hợp về pháp luật, vừa khó vừa phức tạp. Tuy vậy, nhờ sự lãnh đạo thống nhất, quyết liệt nên các nhiệm vụ vẫn được triển khai.

Bên cạnh những kết quả đạt được, ông cũng chỉ ra một số tồn tại cần rút kinh nghiệm. Theo đó, trong thời gian tới cần khắc phục tình trạng một số nội dung thuộc thẩm quyền của cục trưởng, vụ trưởng nhưng vẫn chậm trong quá trình hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật. Các đơn vị cần chủ động hơn, không để dồn việc cho cơ quan tổng hợp.

Trong quá trình xây dựng văn bản, vẫn còn tình trạng một số đơn vị gửi ý kiến góp ý chậm, khiến cơ quan tổng hợp phải nhiều lần đôn đốc. Vì vậy, vấn đề này cần được khắc phục sớm. Ngoài ra, việc trả lời kiến nghị của địa phương cũng được yêu cầu thực hiện theo nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, tránh tình trạng trả lời chung chung hoặc chưa đầy đủ, chưa đúng tinh thần chỉ đạo.

Theo Thứ trưởng Võ Văn Hưng, trong công tác rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh nhằm hỗ trợ người dân, doanh nghiệp, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được đánh giá là một trong những bộ đi đầu. Tuy nhiên, bên cạnh việc ban hành văn bản, công tác kiểm tra, giám sát việc thực thi cũng rất quan trọng. Ông lấy ví dụ trong lĩnh vực đất đai, khi ban hành văn bản cần tăng cường kiểm tra việc thực hiện ở cơ sở để kịp thời phát hiện vướng mắc, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Rà soát toàn bộ quy định chuyên ngành

Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Hoàng Trung đề nghị các cục chuyên ngành rà soát toàn bộ các văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực quản lý của mình.

Trên cơ sở đó, xây dựng phương án sửa đổi, bổ sung hoặc hoàn thiện các quy định theo hướng tạo thuận lợi nhất cho hoạt động quản lý cũng như sản xuất, kinh doanh, đồng thời bảo đảm giải quyết thủ tục nhanh chóng và hiệu quả.

Ông dẫn ví dụ trong lĩnh vực cây trồng, vật nuôi và các sản phẩm phục vụ nông nghiệp, hiện quy trình, thủ tục công nhận một số giống cây, giống con hoặc sản phẩm mới còn khá dài. Có những sản phẩm mất nhiều năm mới được công nhận chính thức, khiến nhiều giống và sản phẩm tiềm năng chưa thể nhanh chóng đưa vào sản xuất. Vì vậy, ông đề nghị các cục chuyên ngành và cơ quan liên quan chủ động rà soát, nghiên cứu để đề xuất sửa đổi các quy định, rút ngắn thời gian xử lý, tạo điều kiện để các sản phẩm mới sớm được đưa vào thực tiễn sản xuất.

Hoàn thiện thể chế, nền tảng cho quản lý và phát triển

Tại cuộc họp, Thứ trưởng thường trực Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh việc xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp luật là một trong những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng đối với hoạt động quản lý nhà nước cũng như quá trình phát triển của đất nước.

Theo ông, với bất kỳ quốc gia, lãnh thổ, địa phương hay ngành, lĩnh vực nào, mọi hoạt động quản lý và phát triển đều phải dựa trên nền tảng thể chế và hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, bên cạnh hệ thống thể chế pháp lý, cần đặc biệt quan tâm đến các yếu tố khác như cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ và hệ thống thiết chế. Nếu thể chế tốt nhưng đội ngũ thực thi không đáp ứng yêu cầu thì hiệu quả triển khai cũng khó đạt được như mong muốn.

Thứ trưởng cho rằng báo cáo tại hội nghị đã khá đầy đủ và toàn diện. Trên cơ sở đó, các đơn vị cần tiếp tục phát huy kết quả đạt được, đồng thời tăng cường phối hợp trong quá trình làm việc với Bộ trưởng và các Thứ trưởng phụ trách lĩnh vực để nâng cao hiệu quả công việc.

Một nội dung quan trọng khác được ông nhấn mạnh là tinh thần chủ động rà soát của các cục, vụ và đơn vị thuộc bộ. Các đơn vị cần tiếp tục tiếp thu các ý kiến, kiến nghị từ thực tiễn, đặc biệt là những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện quản lý nhà nước tại các địa phương. Đây được xem là kênh thông tin quan trọng giúp cơ quan quản lý kịp thời tháo gỡ những điểm nghẽn.

“Không nên chờ đến khi vấn đề trở nên nghiêm trọng, đến mức không thể giải quyết được nữa thì mới bắt đầu tháo gỡ. Khi đó sẽ tốn rất nhiều thời gian và chi phí”, Thứ trưởng lưu ý.

Ông cũng cho rằng trong quản lý nhà nước, thời gian là một loại chi phí rất lớn nhưng đôi khi chưa được đánh giá đúng mức. Theo quy định, sự chậm trễ và lãng phí thời gian trong quản lý cũng có thể được coi là một dạng lãng phí.

Trong thời gian tới, Thứ trưởng đặc biệt nhấn mạnh một số lĩnh vực có tác động lớn, mang tính liên ngành và ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống xã hội như đất đai, môi trường, khoáng sản, công tác phòng chống thiên tai và dự báo khí tượng thủy văn.

Theo ông, công tác dự báo khí hậu và thời tiết nếu được thực hiện tốt sẽ hỗ trợ rất lớn cho người dân cũng như hoạt động quản lý. Đây là những lĩnh vực cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện cả về chuyên môn và thể chế.

Thứ trưởng cũng dẫn ví dụ trong lĩnh vực khoáng sản để cho thấy tầm quan trọng của công tác quản lý. Chỉ cần một mỏ khoáng sản được cấp phép khai thác với quy mô khoảng 100ha đã có thể tạo ra những tác động rất lớn đến khu vực xung quanh, từ việc di dời nhiều hộ dân đến ảnh hưởng hệ thống giao thông, thủy lợi, môi trường và nhiều lĩnh vực khác. Đồng thời, hoạt động vận chuyển khoáng sản bằng xe tải trọng lớn nếu không được kiểm soát chặt chẽ cũng có thể gây rơi vãi vật liệu, phát sinh bụi bẩn và ô nhiễm môi trường. 

Từ thực tiễn đó, Thứ trưởng đề nghị các đơn vị tiếp tục rà soát các quy định hiện hành. Những nội dung đã được ban hành nhưng qua quá trình thực hiện cho thấy chưa phù hợp cần được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung.

Xây dựng pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển

Kết luận cuộc họp, Bộ trưởng Trần Đức Thắng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển, đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới.

Theo Bộ trưởng, các ý kiến tại cuộc họp cho thấy nhiều lãnh đạo đơn vị, cục, vụ đã tham gia thảo luận sâu về quá trình triển khai Nghị quyết số 66-NQ/TW. Ban Thường vụ Đảng ủy và lãnh đạo bộ ghi nhận nỗ lực của các cơ quan, đơn vị trong toàn ngành khi đã thực hiện tốt nhiệm vụ xây dựng pháp luật trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026.

Theo đánh giá, nhiều chính sách và văn bản quy phạm pháp luật được ban hành cơ bản phù hợp với thực tiễn và từng bước đi vào cuộc sống, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội cũng như nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Tuy vậy, Bộ trưởng cũng thẳng thắn nhìn nhận vẫn còn một số tồn tại cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện, trong đó có những vấn đề liên quan đến phân cấp, phân quyền khi triển khai chính sách, nhằm tránh lặp lại những vướng mắc từng xảy ra trước đây.

Bộ trưởng đề nghị Vụ Pháp chế khẩn trương rà soát, hoàn thiện các điều kiện cần thiết để từ ngày 15/4 có thể triển khai các hoạt động theo các nghị định mới. Từ nay đến thời điểm đó, các đơn vị cần chủ động chuẩn bị đầy đủ điều kiện, đồng thời không giữ lại những công việc không thuộc thẩm quyền để tránh gây khó khăn cho chính mình trong quá trình thực hiện.

Trên cơ sở đó, Bộ trưởng Trần Đức Thắng yêu cầu việc xây dựng chính sách trong năm 2026 và các giai đoạn tiếp theo phải bám sát tinh thần Nghị quyết 66-NQ/TW, hướng tới mục tiêu hoàn thiện thể chế để kiến tạo phát triển.

Các chính sách cần chú trọng những lĩnh vực mới như phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn, thị trường carbon, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, tạo giá trị gia tăng cao hơn và đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào hệ thống pháp luật.

Cùng với đó là yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để và tiếp tục rà soát các điểm nghẽn pháp luật. Theo Bộ trưởng, những điểm nghẽn đã được xác định thì phải xử lý dứt điểm, đồng thời chủ động phát hiện thêm các vướng mắc mới phát sinh.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính, cắt giảm các điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết. Những ngành nghề không thuộc danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện thì phải bãi bỏ toàn bộ các điều kiện đang tồn tại.

Vụ Pháp chế được giao chủ trì rà soát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của bộ, gắn với việc triển khai đề án hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Gắn nghiên cứu khoa học với xây dựng chính sách

Bộ trưởng Trần Đức Thắng cũng nhấn mạnh cần chú trọng hơn nữa công tác nghiên cứu khoa học phục vụ xây dựng pháp luật.

Theo đó, trong giai đoạn mới, bộ có kinh phí nghiên cứu khoa học khoảng hơn 12.000 tỉ đồng, trong đó có thể dành một phần đáng kể cho công tác nghiên cứu phục vụ xây dựng chính sách. Khi xây dựng một nghị định, các đơn vị có thể triển khai song song một đề tài nghiên cứu khoa học để làm cơ sở cho việc xây dựng chính sách. Cách làm này được đánh giá sẽ góp phần nâng cao hiệu quả xây dựng pháp luật, đồng thời giúp nâng cao trình độ chuyên môn và cải thiện thu nhập cho đội ngũ cán bộ.

Đối với Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ trưởng yêu cầu bố trí kinh phí tối đa trong khả năng cho công tác xây dựng chính sách và pháp luật, đồng thời cấp kinh phí kịp thời, tránh tình trạng chính sách đã ban hành nhưng chưa được bố trí nguồn lực thực hiện.

Bên cạnh đó, Vụ Khoa học và Công nghệ và Vụ Chuyển đổi số được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với Vụ Pháp chế để thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong xây dựng chính sách pháp luật.

Đối với các đơn vị đang chủ trì xây dựng chính sách trong năm 2026, Bộ trưởng Trần Đức Thắng yêu cầu chủ động triển khai công việc, đặc biệt trong hai lĩnh vực quan trọng là bảo vệ môi trường và biển, hải đảo. Các đơn vị cần theo dõi sát quá trình xử lý văn bản, kịp thời phát hiện vướng mắc và phối hợp với các cơ quan của Văn phòng Chính phủ để thúc đẩy tiến độ.

Ngoài ra, đối với việc trả lời kiến nghị của cử tri, các đơn vị chuyên môn sẽ là đơn vị dự thảo nội dung, còn Vụ Pháp chế đóng vai trò “gác cửa” cuối cùng trước khi văn bản được ban hành. Song song với đó, các đơn vị cũng cần tiếp tục rà soát thường xuyên hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, một bộ phận quan trọng trong hệ thống quản lý nhà nước bên cạnh hệ thống pháp luật hiện hành.