Bộ trưởng Trần Đức Thắng: 2026 đặt nền móng quản lý môi trường bằng dữ liệu

Ngày 24/2, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cùng Thứ trưởng Lê Công Thành chủ trì cuộc làm việc với Cục Môi trường về công tác quản lý nhà nước và triển khai nhiệm vụ năm 2026. Cuộc họp được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến với các đơn vị chuyên môn của Cục.

Báo cáo tại buổi làm việc, Cục trưởng Tăng Thế Cường cho biết năm 2025 diễn ra trong bối cảnh nhiều khó khăn, nhất là khi sắp xếp tổ chức bộ máy và yêu cầu quản lý môi trường ngày càng cao. Dưới sự chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo Bộ, Cục Môi trường đã nỗ lực hoàn thành khối lượng công việc lớn, bảo đảm công tác quản lý nhà nước không bị gián đoạn.

Cục đã phối hợp chặt chẽ với Đoàn giám sát tối cao của Quốc hội về thi hành Luật Bảo vệ môi trường năm 2020; tham mưu để Quốc hội ban hành Nghị quyết số 247/2025/QH15, tạo cơ sở tiếp tục hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường. Cải cách thủ tục hành chính được đẩy mạnh; phân cấp cho địa phương trong lĩnh vực ĐTM và giấy phép môi trường đạt tỷ lệ cao; nhiều điều kiện đầu tư kinh doanh được cắt giảm, góp phần giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Công tác chỉ đạo, điều hành được thực hiện quyết liệt, duy trì kiểm điểm tiến độ hằng tuần, không để tồn đọng nhiệm vụ kéo dài.

Tuy nhiên, phương thức quản lý vẫn còn phụ thuộc nhiều vào hồ sơ, báo cáo hành chính; dữ liệu quan trắc tự động chưa được khai thác đầy đủ; kết nối dữ liệu giữa Trung ương và địa phương chưa đồng bộ.

Bước sang năm 2026, trong bối cảnh đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số gắn với phát triển bền vững, Cục Môi trường xác định các nhiệm vụ trọng tâm: hoàn thiện thể chế; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính; tăng cường thanh tra, hậu kiểm; siết chặt quản lý hoạt động quan trắc môi trường; kiểm soát các vấn đề môi trường phục vụ phát triển bền vững; và đẩy mạnh chuyển đổi số ngành môi trường.

Theo đó, Cục sẽ nghiên cứu, xây dựng nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương về bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu trong bối cảnh thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số; tập trung sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường theo hướng quản trị hiện đại, phân cấp, phân quyền gắn với quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ số.

Công tác cải cách thủ tục hành chính tiếp tục được đơn giản hóa, rút ngắn thời gian giải quyết; từng bước thay thế một số báo cáo định kỳ bằng dữ liệu tự động truyền trực tiếp từ hệ thống quan trắc và hệ thống quản lý của doanh nghiệp. Thanh tra, kiểm tra được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm; tăng cường hậu kiểm đối với nội dung đã phân cấp cho địa phương; từng bước ứng dụng phân tích dữ liệu nhằm nâng cao tính khách quan trong xử lý vi phạm.

Cục cũng sẽ siết chặt quản lý hoạt động quan trắc môi trường; kiểm tra các đơn vị dịch vụ quan trắc và doanh nghiệp có hệ thống quan trắc tự động, bảo đảm số liệu truyền về liên tục, trung thực, không bị can thiệp; xử lý nghiêm vi phạm, không để dữ liệu sai lệch làm suy giảm hiệu lực quản lý nhà nước.

Đối với các vấn đề môi trường trọng điểm, Cục tăng cường phối hợp với địa phương, xử lý các vấn đề liên vùng; triển khai mô hình “giám sát chủ động - hỗ trợ tại chỗ”; tập trung xử lý ô nhiễm tại các đô thị lớn; triển khai đề án kiểm soát ô nhiễm không khí tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh; điều chỉnh lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải phương tiện giao thông; tăng cường xử lý ô nhiễm các lưu vực sông và khu vực tập trung nguồn thải; chuyển mạnh từ xử lý sự cố sang dự báo, cảnh báo sớm.

Phát biểu chỉ đạo, Bộ trưởng Trần Đức Thắng ghi nhận tinh thần trách nhiệm, sự chủ động của Cục Môi trường trong năm 2025, nhất là trong bối cảnh khó khăn nhưng vẫn giữ vững đoàn kết, bảo đảm công việc thông suốt, không ảnh hưởng đến người dân và doanh nghiệp.

Bộ trưởng nhấn mạnh, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV xác định môi trường là một phần cấu thành mô hình phát triển mới, gắn với kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế số; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 theo hướng đẩy mạnh số hóa, quản lý dựa trên dữ liệu; quy định bắt buộc truyền dữ liệu quan trắc tự động, liên tục; bổ sung chế tài mạnh đối với hành vi can thiệp, làm sai lệch dữ liệu; phân cấp đi đôi với kiểm soát chặt chẽ.

Bộ trưởng yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát; tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 247/2025/QH15; chuyển từ “hậu kiểm thủ công” sang giám sát thời gian thực; xây dựng cơ chế cảnh báo tự động; bảo đảm 100% cơ sở thuộc diện lắp đặt hệ thống quan trắc tự động phải truyền dữ liệu liên tục, ổn định theo thời gian thực; phối hợp chặt chẽ với lực lượng cảnh sát môi trường.

Cùng với đó là đẩy nhanh xây dựng, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu môi trường quốc gia theo yêu cầu “Đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, xóa bỏ “cát cứ dữ liệu”; từng bước công khai dữ liệu để tăng minh bạch và trách nhiệm giải trình; xây dựng đội ngũ cán bộ có chuyên môn, bản lĩnh chính trị và đạo đức công vụ.

Bước vào năm 2026 với tâm thế mới, Bộ trưởng tin tưởng Cục Môi trường sẽ hoàn thành tốt nhiệm vụ, đặt nền móng cho phương thức quản lý môi trường mới: quản lý bằng dữ liệu thay vì hồ sơ; giám sát thông minh thay vì phản ứng thụ động; minh bạch hóa thay vì khép kín thông tin, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.